Khách 'giấu bệnh hiểm nghèo', bảo hiểm từ chối chi trả
TAND tối cao mới đây công bố 10 án lệ, trong đó có án lệ số 77/2025/AL về việc vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin tình trạng bệnh hiểm nghèo của bên mua bảo hiểm.
Khái quát nội dung án lệ, tình huống án lệ như sau: Năm 2014, ông B tham gia 3 gói bảo hiểm trị giá tổng cộng 5,5 tỷ đồng. Người được bảo hiểm là ông B; người thụ hưởng là mẹ, vợ và con gái ông B.
Gần 1 năm sau, ông B qua đời. Nguyên nhân chết được xác định trong giấy chứng tử là "do bệnh".
Song, phía công ty bảo hiểm không đồng ý trả tiền bảo hiểm cho những người thụ hưởng. Lý do là trước khi tham gia bảo hiểm, ông B đã bị bệnh nhưng khai báo gian dối, thuộc trường hợp không được bồi thường.
Không chấp nhận, mẹ, vợ và con gái ông B khởi kiện, yêu cầu tòa buộc công ty bảo hiểm phải chi trả số tiền 5,5 tỷ đồng.
Năm 2017, TAND TP.Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương (cũ) xét xử sơ thẩm, chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn, buộc công ty bảo hiểm phải trả tiền bảo hiểm. Phía công ty bảo hiểm sau đó kháng cáo.
Năm 2018, TAND tỉnh Bình Dương xét xử phúc thẩm, chấp nhận kháng cáo của công ty bảo hiểm, không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn nhưng mẹ, vợ và con gái ông B làm đơn đề nghị giám đốc thẩm.
4 năm sau, tại phiên giám đốc thẩm, Ủy ban Thẩm phán TAND cấp cao tại TP.HCM (cũ) quyết định hủy cả hai bản án dân sự phúc thẩm và sơ thẩm, giao hồ sơ cho TAND TP.Thủ Dầu Một giải quyết sơ thẩm lại theo quy định.
Sau đó, công ty bảo hiểm tiếp tục có đơn đề nghị xem xét lại quyết định giám đốc thẩm nêu trên.
Ngày 25/4/2023, Viện trưởng VKSND Tối cao đã kháng nghị đề nghị hủy quyết định giám đốc thẩm của TAND Cấp cao tại TP.HCM, giữ nguyên bản án phúc thẩm. Sau đó, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã chấp nhận kháng nghị này.
Khách cần cung cấp đầy đủ thông tin
Theo các luật sư, án lệ 77/2025 đã định hướng quan trọng cho hoạt động xét xử trong lĩnh vực bảo hiểm và góp phần ngăn chặn gian lận trong bảo hiểm nhân thọ.
Trong bối cảnh thị trường bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam ngày càng phát triển thì các tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ cung cấp thông tin của người mua bảo hiểm cũng ngày càng gia tăng.
Việc một số người cố tình mua bảo hiểm khi đã mắc bệnh nặng để hưởng quyền lợi không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến cộng đồng người tham gia bảo hiểm. Án lệ giúp ngăn chặn hành vi này, góp phần bảo đảm sự lành mạnh và bền vững của thị trường bảo hiểm.
Án lệ trên có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định nguyên tắc trung thực tuyệt đối trong hợp đồng bảo hiểm. Hợp đồng bảo hiểm là loại hợp đồng đặc thù, được xây dựng trên cơ sở thông tin do bên mua cung cấp. Nếu thông tin không trung thực, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ không thể đánh giá chính xác mức độ rủi ro.
Án lệ nhấn mạnh rằng việc doanh nghiệp tổ chức khám sức khỏe không làm thay nghĩa vụ khai báo của người mua bảo hiểm. Trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác vẫn thuộc về người tham gia bảo hiểm.
Án lệ đã cụ thể hóa tiêu chí xác định hành vi vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin. Theo nội dung án lệ, hành vi vi phạm được xác định khi người mua bảo hiểm biết rõ tình trạng bệnh, đã từng điều trị, nhưng cố tình che giấu hoặc khai báo sai sự thật và thông tin bị che giấu có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định chấp nhận bảo hiểm. Việc làm rõ các tiêu chí này giúp các tòa án áp dụng pháp luật thống nhất, hạn chế tình trạng xét xử thiếu đồng bộ.
Khi bên mua bảo hiểm cố ý vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin, hợp đồng có thể bị chấm dứt hiệu lực và doanh nghiệp bảo hiểm không phải chi trả quyền lợi. Tòa án không áp dụng cơ chế “chia sẻ rủi ro” hay “giảm trừ trách nhiệm” mà bác bỏ hoàn toàn yêu cầu hưởng bảo hiểm. Đây là thông điệp mạnh mẽ nhằm răn đe mạnh mẽ đối với các hành vi gian dối nhằm trục lợi bảo hiểm.
Án lệ này cũng góp phần nâng cao ý thức pháp luật của người dân, khuyến khích sự trung thực khi tham gia giao kết hợp đồng. Khi hiểu rõ rằng việc khai báo gian dối có thể dẫn đến mất toàn bộ quyền lợi, người tham gia bảo hiểm sẽ thận trọng và trung thực hơn trong quá trình giao kết hợp đồng.
Điều này giúp giảm thiểu tranh chấp kéo dài giữa khách hàng và doanh nghiệp bảo hiểm. Khi đã có hướng áp dụng thống nhất, các bên sẽ nhận thức rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó hạn chế việc khởi kiện không cần thiết, tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả người dân và cơ quan tố tụng.
