Thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sáng 10/11, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) cho rằng Việt Nam đã có những lĩnh vực văn hóa phát triển mạnh nhưng chưa hình thành được các ngành công nghiệp chuyên sâu, có khả năng khai thác hiệu quả giá trị sáng tạo.
Game, phim, nhạc: 3 mũi nhọn công nghiệp văn hóa
Đại biểu cho biết năm 2025, game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt dẫn đầu; nhạc Việt lấp đầy sân vận động.
Tuy nhiên, những kết quả này chưa chuyển hóa tương xứng thành giá trị kinh tế. Khoảng 95% lượt tải game Việt đến từ thị trường nước ngoài, trong khi hoạt động cấp tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như chưa phát triển. Vi phạm bản quyền trực tuyến cũng ảnh hưởng đến khả năng khai thác thương mại.
"Chúng ta có người sáng tạo, có khán giả nhưng thiếu cái lõi để biến sáng tạo thành tài sản, đó là bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và các kênh phân phối", đại biểu nói.
Theo ông, cơ chế bảo vệ bản quyền chưa theo kịp tốc độ vi phạm trên môi trường số. Một tên miền vi phạm có thể mất vài ngày để xử lý, nhưng trang web lậu chỉ cần vài phút để thay đổi địa chỉ và tiếp tục hoạt động.
Trong khi đó, dự thảo luật được thiết kế cho cả 10 nhóm ngành công nghiệp văn hóa nhưng chưa có cơ chế lựa chọn những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư. Đại biểu nhận xét dự thảo còn "rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi", có nguy cơ khiến chính sách và nguồn lực bị phân tán.
Từ đó, đại biểu đề nghị phải lựa chọn và tập trung nguồn lực thay vì dàn trải. Trước mắt, ông kiến nghị bổ sung cơ chế xác định lĩnh vực trọng điểm theo từng giai đoạn, trong đó luật quy định tiêu chí, Chính phủ lựa chọn tối đa 3-4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm, có đánh giá và đưa ra khỏi danh mục nếu không đạt yêu cầu.
Theo đại biểu, 3 mũi nhọn cần tập trung phát triển gồm: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện.
"Ba mũi nhọn này sẽ là đầu tàu kéo cả đoàn tàu", ông nói, đồng thời chỉ ra lợi thế của Việt Nam về đội ngũ phát triển game, thị trường hơn 100 triệu dân, điện ảnh nội địa đang phát triển và kho tàng di sản văn hóa của 54 dân tộc.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ chế đặc thù bổ trợ Luật Sở hữu trí tuệ để chặn nhanh cả tên miền mới của trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm; chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả.
Theo đại biểu, dồn nguồn lực phải đúng cách, ưu đãi đúng địa chỉ, đo được. Kết luận số 18 của Trung ương yêu cầu chính sách thuế “bảo đảm tính trung lập”, hạn chế lồng ghép chính sách xã hội. Nhưng điểm b khoản 1 Điều 35 vẫn đưa “sản phẩm có giá trị, bản sắc văn hóa Việt Nam” lên tầng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cao nhất, ngang chip bán dẫn, trong khi việc đánh giá, công nhận lại giao UBND cấp tỉnh theo khoản 5 Điều 22. Như vậy, mỗi tỉnh sẽ quyết định doanh nghiệp nào được hưởng thuế suất thấp nhất.
Với cụm, khu, ưu đãi vẫn chồng nhiều tầng, đặc biệt ưu đãi đầu tư theo điểm b khoản 2 Điều 29, thuế thu nhập doanh nghiệp tầng cao nhất theo điểm b khoản 1 Điều 35, miễn, giảm tiền thuê đất và được Nhà nước hỗ trợ hạ tầng theo khoản 2, khoản 5 Điều 30. Trong khi khoản 2 Điều 15 chưa có tỷ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu. Nếu không có hàng rào, rất dễ sinh ra những dự án bất động sản khoác áo văn hóa.
Vì vậy, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị thêm ưu đãi thuế chỉ dành cho sản phẩm trọng điểm có tiêu chí luật định, việc đánh giá, công nhận thống nhất ở cấp Trung ương; cụm, khu hưởng ưu đãi do Chính phủ quyết định, tập trung ở vài đô thị đã có hệ sinh thái, có tỷ lệ diện tích sáng tạo tối thiểu và cơ chế thu hồi ưu đãi.
Công nghiệp văn hóa góp 7% GDP đặt ra yêu cầu lớn
Cùng quan tâm đến việc lựa chọn trọng tâm phát triển, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai), cho rằng mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 đặt ra yêu cầu lớn. Vì vậy, dự luật phải xác định rõ những lĩnh vực, chính sách cần ưu tiên để tạo động lực tăng trưởng.
Từ góc độ pháp lý, ông đề nghị làm rõ khái niệm công nghiệp văn hóa, tránh cách hiểu sản phẩm thuộc lĩnh vực này phải đồng thời có các yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ.
Theo đại biểu, một sản phẩm thủ công vẫn có thể tạo ra giá trị kinh tế từ tay nghề, thiết kế và bản sắc văn hóa dù chưa ứng dụng công nghệ hiện đại hoặc chưa đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Do đó, các cơ quan cần xác định công nghiệp văn hóa là tập hợp các ngành, lĩnh vực kinh tế lấy giá trị văn hóa và sức sáng tạo làm nguồn lực chủ yếu để tạo ra, sản xuất, phân phối và khai thác sản phẩm, dịch vụ. Tiêu chí xác định ngành cần được phân biệt với tiêu chí công nhận sản phẩm và điều kiện hưởng chính sách hỗ trợ.
Đại biểu Trịnh Xuân An cũng cảnh báo nguy cơ chồng chéo khi nhiều lĩnh vực trong dự thảo đã được điều chỉnh bởi các luật chuyên ngành như điện ảnh, quảng cáo, đầu tư. Bên cạnh đó, Quốc hội đã ban hành các nghị quyết và chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa, trong đó có những chính sách liên quan đến công nghiệp văn hóa.
"Nếu không làm rõ phạm vi và không xác định được tính đặc thù, dự luật có thể chồng lấn với rất nhiều quy định, kể cả về cơ chế tài chính và đầu tư", ông nói, đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng pháp luật và các cơ chế đặc thù, bảo đảm luật tạo ra công cụ phát triển mới thay vì lặp lại các chính sách đã có.
Cùng góp ý về dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cho rằng muốn văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh phải nhận diện đúng nguồn lực và có cơ chế biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế.
Theo ông, dự thảo đã mở hướng sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, làm tài sản bảo đảm, hỗ trợ định giá và phát triển sàn giao dịch. Tuy nhiên, tài sản sáng tạo chỉ thực sự trở thành nguồn vốn khi có dữ liệu giao dịch, cơ sở xác định giá và khả năng xử lý tài sản.
Ông đề nghị lấy giá trị văn hóa và sáng tạo làm nền tảng; công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ là công cụ gia tăng giá trị, không phải điều kiện bắt buộc trong mọi trường hợp.
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề cập là quyền hưởng lợi của cộng đồng khi khai thác thương mại di sản và tri thức truyền thống.
Ông cho rằng dự thảo chưa quy định rõ trách nhiệm tham vấn, ghi nhận nguồn gốc và chia sẻ lợi ích hợp pháp với cộng đồng nắm giữ di sản.
