TIẾNG VỌNG TỪ BÊN TRONG: HÀNH TRÌNH BẢN NĂNG VÀ CUỘC TỰ CHỮA LÀNH CỦA VIỆT PHƯƠNG

Từ ống kính phim tài liệu đến ngọn lửa hội họa

Sinh năm 2000 tại Pháp và mang hai dòng máu Pháp - Việt, Việt Phương không bước vào thế giới hội họa qua trường lớp đào tạo chính quy hay bằng tham vọng trở thành họa sĩ chuyên nghiệp. Từ thuở nhỏ, vẽ đến với anh như một phản xạ bản năng—những nét vẽ nguệch ngoạc trong giờ học hay trên giấy rảnh rỗi là phương cách để anh thoát khỏi thực tại để bước vào thế giới tưởng tượng.

Tháng 5/2025, Việt Phương quyết định trở về Việt Nam với mong muốn thay đổi không gian sống, nhìn nhận lại bản thân và vượt qua nỗi sợ về một đời sống đơn điệu, rập khuôn. Trong thời gian này, anh cùng bạn đồng hành bắt tay thực hiện các bộ phim tài liệu video về các họa sĩ Việt Nam như Đỗ Đức, Bùi Chát, Huỳnh Lê Nhật Tấn, Dương Thụy...

Chính từ những cuộc gặp gỡ ấy—đặc biệt là khi quan sát cách Bùi Chát dùng hội họa để xử lý các trạng thái tâm trí—đốm lửa nghệ thuật bên trong Việt Phương đã thực sự được thắp sáng. Anh nhận ra hội họa không chỉ là công việc truyền tải thông điệp tính toán, mà còn là một phương tiện giao tiếp, một liệu pháp tự chữa lành giúp con người trút bỏ những nén chặt trong lòng lên tấm toan.

Tháng 12/2025, Việt Phương chính thức cầm cọ với tâm niệm giản dị: "Đừng nghĩ gì cả". Anh bắt đầu vẽ điên cuồng, có ngày sáng tác tới 3 bức, và tích lũy được hơn 200 tác phẩm chỉ trong vài tháng. Anh ký tên Việt Phương lên các sáng tác—như một lời tri ân chân thành gửi tới cội nguồn "hướng về nước Việt", nơi đã cho anh sự tái sinh trong tâm hồn.

“Phân tâm học bằng thị giác”: Khi bóng tối mở lối cho sự thật

Nói về quá trình sáng tác, Việt Phương chia sẻ rằng anh để tiềm thức hoàn toàn dẫn lối. Anh không chuẩn bị trước ý tưởng, mà hạ cọ như đầu hàng trước một bản năng thúc giục. Vì thế, thực hành hội họa đối với anh chính là một hình thức "phân tâm học bằng thị giác"—cuộc đối thoại riêng tư để anh giải mã và biểu đạt những cảm xúc phức tạp đang chạy qua mình.

• Tạo hình và ngôn ngữ cơ thể: Tranh của Việt Phương xoay quanh hình tượng con người, nhưng không phải là quan sát từ bên ngoài mà là những cảm xúc đã tìm thấy thân xác. Những thân thể cuộn lại, gục xuống, chen chúc hay méo mó; những khuôn mặt bị xóa, bị kéo dài hay nhòe đi... tất cả đóng vai trò như một năng lượng tâm lý.
• Bóng tối và ánh sáng: Đa số các tác phẩm có bảng màu trầm tối, dồn nén. Dù vậy, như nhà nghiên cứu Quách Cường và giám tuyển Lý Đợi nhận xét, bóng tối trong tranh Việt Phương không dẫn đến bi lụy hay tuyệt vọng. Bóng tối ấy đóng vai trò như một chất dẫn, một bộ lọc để sự thật và những cảm xúc thô mộc nhất hiện ra.
• Xung đột giữa tính toán và ngẫu hứng: Về mặt kỹ thuật, tranh có sự tính toán khi tước bỏ tối đa màu sắc về đen - trắng - xám, chồng lớp và nhòe bảng màu. Nhưng sự ngẫu hứng đến từ những nét vẽ thô ráp, nhanh mạnh lại giải phóng hình thể khỏi sự tù túng, tạo nên cuộc hòa trộn độc đáo giữa Hậu biểu hiện và Trừu tượng.
• Sự dầy đặc và khoảng trống: Tranh của Việt Phương luôn dịch chuyển giữa hai cực. Nhịp điệu ấy có những mảng sơn đặc quánh cảm xúc, nhưng cũng có những khoảng trắng mở ra. Nhờ đó, khoảng trống không phải sự vắng lặng vô nghĩa, mà là "một nhịp thở cần thiết để cảm xúc được tồn tại".

Từ khoảng trống riêng tư đến "Tiếng vọng" cộng hưởng

Ban đầu, Việt Phương vẽ chỉ cho riêng mình và hoàn toàn chủ động gạt bỏ ánh nhìn của công chúng. Tuy nhiên, nhận thấy nguồn năng lượng bất tận và tính chữa lành mạnh mẽ trong sáng tác của anh, Huyen Art House và giám tuyển Lý Đợi đã chủ động đề xuất tổ chức triển lãm này.

Sau sự e dè ban đầu, Việt Phương nhận ra việc phơi bày thế giới nội tâm là một cách để khẳng định trọn vẹn bản thể và giải thoát cảm xúc. Nghịch lý đẹp đẽ là những tác phẩm anh vẽ trong cô độc lại tạo ra sự cộng hưởng mãnh liệt với người xem. Năng lượng truyền đi qua thị giác biến tác phẩm thành một "tiếng vọng" có đời sống riêng.

Hội họa của Việt Phương không cố vỗ về thị giác hay đòi hỏi người xem phải phán xét đẹp/xấu. Anh mong muốn người xem bước vào phòng tranh với một sự tự do tinh thần tuyệt đối—tự do cảm nhận, diễn dịch và lắng nghe những gì đang vang vọng sâu thẳm trong chính họ.

Triển lãm "Tiếng Vọng Từ Bên Trong" không kết thúc ở người họa sĩ. Nó là một cánh cửa mở ra. Bằng cách phơi bày sự bất an, cô độc cũng như khát vọng tự do của mình, Việt Phương mời gọi mỗi chúng ta đối diện với phần bóng tối của chính mình, để rồi tìm thấy trong đó giai điệu của hy vọng, sự an trú và cội nguồn thanh tẩy tâm hồn.

Phương Nam (t/h)