Chiều 23/4, với 489/491 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Công chứng (sửa đổi). Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Trước khi các đại biểu bấm nút thông qua, Chính phủ đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật. Một điểm đáng chú ý là dự luật không còn liệt kê cứng các loại giao dịch bắt buộc phải công chứng, mà chuyển sang quy định rõ các tiêu chí để xác định những giao dịch cần công chứng.
Cách tiếp cận này được đánh giá là linh hoạt hơn, vừa giúp thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng, vừa tránh sự chồng chéo, xung đột với các luật chuyên ngành khác. Đồng thời, việc điều chỉnh cũng góp phần cắt giảm 6 loại giao dịch từng được quy định bắt buộc công chứng trong các nghị định trước đây.
Bên cạnh đó, dự luật quy định rõ trách nhiệm của Bộ Tư pháp trong việc chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan để rà soát, cập nhật và công khai danh mục các giao dịch phải công chứng trên Cổng thông tin điện tử. Danh mục này mang tính chất tham chiếu, hỗ trợ người dân và cơ quan thực thi dễ dàng tra cứu, áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Tuy nhiên, nguyên tắc vẫn được giữ vững là các giao dịch cụ thể thuộc diện bắt buộc công chứng phải do luật chuyên ngành quy định, phù hợp với tiêu chí chung của Luật Công chứng.
Liên quan đến thẩm quyền công chứng các giao dịch về bất động sản, quá trình thảo luận ghi nhận nhiều ý kiến khác nhau. Có đại biểu đề xuất cho phép công chứng không phụ thuộc vào địa giới hành chính ngay trong luật, trong khi một số ý kiến khác cho rằng cần có lộ trình phù hợp, chưa nên bỏ ngay quy định theo phạm vi tỉnh, thành phố nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch.
Theo quan điểm của Chính phủ, bất động sản là loại tài sản có giá trị lớn và có ảnh hưởng quan trọng đến đời sống kinh tế - xã hội. Vì vậy, các giao dịch liên quan cần được kiểm soát chặt chẽ, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, vừa bảo đảm độ an toàn pháp lý cao.
Do đó, luật tiếp tục quy định công chứng viên chỉ được thực hiện công chứng các giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Quy định này nhằm hạn chế tối đa rủi ro phát sinh, đặc biệt là tình trạng một tài sản bị công chứng, chứng thực nhiều lần trong cùng thời điểm.
Tuy nhiên, dự luật cũng đã tiếp thu ý kiến của các đại biểu khi chưa xóa bỏ ngay quy định này mà thiết kế theo lộ trình. Theo đó, với các giao dịch không trực tiếp liên quan đến bất động sản như hợp đồng ủy quyền, hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng mua bán, hay hợp đồng đặt cọc người dân và doanh nghiệp có thể thực hiện công chứng tại bất kỳ địa phương nào, không bị giới hạn bởi địa giới hành chính.
Trong tương lai, việc công chứng các giao dịch bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính sẽ được triển khai khi hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng và các dữ liệu liên quan được hoàn thiện, bảo đảm vận hành đồng bộ và an toàn.
