Theo nguồn tin này, các phương án chính sách được nêu trong một bản ghi chú thể hiện sự thất vọng của Washington trước việc một số đồng minh bị cho là do dự hoặc từ chối cấp quyền tiếp cận, triển khai căn cứ và bay qua không phận (ABO) cho Mỹ trong cuộc chiến với Iran, và email nhấn mạnh rằng ABO là “mức tối thiểu tuyệt đối” trong khuôn khổ NATO, đồng thời các đề xuất này đang được thảo luận ở cấp cao trong Lầu Năm Góc.
Một trong các phương án được đề cập là loại các quốc gia “gây khó khăn” khỏi những vị trí quan trọng hoặc có tính biểu tượng trong NATO, tuy nhiên khi được hỏi về khả năng đình chỉ tư cách thành viên, một quan chức NATO khẳng định Hiệp ước sáng lập của liên minh không có điều khoản nào cho phép đình chỉ thành viên.
Tổng thống Donald Trump trước đó đã chỉ trích gay gắt các đồng minh NATO vì không điều tàu hải quân tham gia chiến dịch mở lại tuyến vận tải tại Eo biển Hormuz, nơi bị đóng cửa sau khi chiến sự bùng phát từ ngày 28/2, đồng thời ông cũng để ngỏ khả năng Mỹ rút khỏi NATO, nói với Reuters rằng “Nếu là bạn, bạn sẽ không làm vậy sao?”.
Dù vậy, email nội bộ không đề xuất việc Mỹ rời NATO hay đóng cửa các căn cứ quân sự tại châu Âu, dù quan chức này từ chối tiết lộ liệu kế hoạch có bao gồm việc cắt giảm lực lượng Mỹ tại châu Âu hay không.
Phát ngôn viên Lầu Năm Góc Kingsley Wilson nhấn mạnh rằng, chính quyền của ông Trump đang tìm kiếm các lựa chọn “đáng tin cậy” để buộc đồng minh phải chia sẻ gánh nặng nhiều hơn, khẳng định NATO “không thể là con đường một chiều” khi Mỹ đã làm quá nhiều nhưng các đối tác lại không đáp ứng kỳ vọng.
Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đã làm dấy lên nghi ngờ sâu sắc về tương lai của liên minh quân sự 76 năm tuổi này, đồng thời làm gia tăng lo ngại rằng Washington có thể không bảo vệ các đồng minh châu Âu nếu họ bị tấn công, theo nhận định của nhiều nhà phân tích và nhà ngoại giao.
Anh, Pháp và một số quốc gia châu Âu cho rằng việc tham gia phong tỏa hải quân cùng Mỹ đồng nghĩa với việc trực tiếp bước vào chiến tranh, nhưng họ sẵn sàng hỗ trợ đảm bảo lưu thông tại Hormuz sau khi đạt được lệnh ngừng bắn bền vững hoặc khi xung đột kết thúc.
Chính quyền Trump đặc biệt không hài lòng với Tây Ban Nha, quốc gia không chỉ từ chối tăng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP mà còn bị cho là không hỗ trợ đầy đủ trong chiến dịch Iran, dù Mỹ hiện duy trì hai căn cứ quân sự quan trọng tại nước này là Rota và Morón.
Theo email, việc đình chỉ Tây Ban Nha khỏi liên minh có thể không ảnh hưởng lớn về mặt quân sự nhưng sẽ mang ý nghĩa biểu tượng mạnh mẽ, nhằm gửi thông điệp cứng rắn tới các đồng minh châu Âu và “giảm cảm giác được hưởng quyền lợi mà không phải đóng góp tương xứng”.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez phản ứng thận trọng, cho biết Madrid chỉ dựa trên các tài liệu chính thức của chính phủ Mỹ và khẳng định Tây Ban Nha vẫn là “đối tác trung thành” của NATO.
Giới chuyên gia cảnh báo rằng, ngay cả khi không thể thực thi về mặt pháp lý, việc công khai đe dọa đình chỉ một thành viên như Tây Ban Nha vẫn có thể gây tổn hại nghiêm trọng tới niềm tin trong liên minh, với Sven Biscop nhận định rằng nhiều lãnh đạo châu Âu đã không còn tin Mỹ sẽ luôn hỗ trợ họ trong mọi cuộc khủng hoảng.
Ngoài ra, bản ghi nhớ còn đề cập đến khả năng Mỹ xem xét lại lập trường ngoại giao đối với các “tàn dư đế quốc” của châu Âu như Quần đảo Falkland, nơi Anh kiểm soát nhưng Argentina vẫn tuyên bố chủ quyền, một động thái có thể làm rung chuyển quan hệ xuyên Đại Tây Dương.
Quan hệ Mỹ - Anh cũng trở nên căng thẳng khi ông Trump nhiều lần công kích Thủ tướng Keir Starmer vì không tham gia chiến tranh Iran, thậm chí gọi ông là “hèn nhát” và so sánh không phải là Winston Churchill, đồng thời chê bai tàu sân bay Anh là “đồ chơi”.
Ban đầu, Anh từ chối cho phép Mỹ sử dụng hai căn cứ trên lãnh thổ nước này để tấn công Iran, nhưng sau đó đã đồng ý hỗ trợ các nhiệm vụ phòng thủ nhằm bảo vệ công dân trong khu vực trước các đòn đáp trả của Tehran.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng thừa nhận cuộc chiến với Iran đã “phơi bày nhiều vấn đề”, nhấn mạnh rằng dù tên lửa tầm xa của Iran không thể vươn tới Mỹ nhưng hoàn toàn có thể đe dọa châu Âu, và cảnh báo rằng một liên minh mà các thành viên không sẵn sàng hỗ trợ lẫn nhau khi cần thiết thì “khó có thể gọi là liên minh thực sự”.
