Hội An lâu nay thường được nhận diện qua những mái nhà cổ, những con phố vàng, đèn lồng và những công trình đã đi qua nhiều thế kỷ. Nhưng với bốn nghệ sĩ Phạm Thủy Tiên, Một Quả Tắc, Lâm Gia Huấn và Phan Anh Thư, vẻ đẹp của phố Hội không chỉ nằm ở những hình ảnh đã trở nên quen thuộc.
Sau chương trình lưu trú nghệ sĩ diễn ra vào tháng 5/2026 tại Anmira Hội An – Village of Arts and Culture, những trải nghiệm về vùng đất này được chuyển hóa thành các tác phẩm trong triển lãm “Hoài Phố Cảm Tác”.
Điểm đáng chú ý của triển lãm nằm ở cách các nghệ sĩ tiếp cận Hội An. Họ không đứng ngoài để quan sát một đô thị di sản, mà đi vào đời sống của nó, gặp gỡ người dân, nghệ nhân, ghé những làng nghề, quan sát kiến trúc, thiên nhiên và những sinh hoạt bình thường diễn ra mỗi ngày.
Từ đó, di sản hiện ra không còn là một khái niệm tĩnh.
Nhìn Hội An từ những lớp ký ức
Với Phạm Thủy Tiên, màu sắc trở thành cánh cửa để đi vào tâm hồn phố Hội.
Trong các tác phẩm sơn dầu như “Hiu Hiu”, “Cót két”, “Thoăn thoắt”, “Xanh”, “Tuổi thơ” hay “Dưới bóng cây”, những gam xanh của màu vôi, cây cỏ và rêu phong được đẩy lên thành một thứ ngôn ngữ cảm xúc.
Đó vừa là màu của thiên nhiên, vừa gợi nên sự bền bỉ của một đô thị đã trải qua nhiều biến chuyển. Trong “Dưới bóng cây”, hình ảnh một thành phố phủ đầy sắc xanh dẫn đến một nghịch lý: con người hiện đại tìm về những nơi chốn xưa cũ để tìm cảm giác thuộc về, đôi khi lại hoài niệm về một quá khứ chưa từng thực sự thuộc về mình.
Hội An vì thế không chỉ được nhìn bằng ký ức của người từng sống ở đó, mà còn bằng ký ức được hình thành trong những cuộc gặp gỡ của người đến sau.
Một Quả Tắc lại lựa chọn những khoảnh khắc nhỏ hơn.
Một chùm hoa đăng tiêu cam bên cửa quán ăn đêm, một quán rượu trên tầng lầu, những khóm hoa huệ cam bên đường hay màu vàng của hoa hoàng yến trên những bức tường cổ… Những chi tiết tưởng như vụn vặt trở thành điểm tựa để nghệ sĩ ghi lại cảm xúc cá nhân về phố Hội.
Ở đó có sự chồng lớp của thời gian: cũ và mới, tĩnh lặng và náo nhiệt, thực tại và ký ức cùng tồn tại trong một không gian.
Di sản được nhìn từ những con người bình dị
Nếu Phạm Thủy Tiên và Một Quả Tắc tìm kiếm Hội An qua màu sắc và những rung động cá nhân, Phan Anh Thư lại hướng sự chú ý đến những con người âm thầm tạo nên nhịp sống của phố cổ.
Trong loạt màu nước, nghệ sĩ ghi lại những nhân vật không nhất thiết xuất hiện trong những câu chuyện lớn về Hội An.
“Những lá thư đã cũ” là hình ảnh một bà cụ ngồi lần giở những lá thư đã phai màu. “Bà cụ sáo đất” kể về người phụ nữ gắn bó với những sản phẩm của làng gốm Thanh Hà. “Gói ghém” đưa người xem đến với một người giữ xe lặng lẽ nhìn hình Chùa Cầu trên tờ tiền mình cầm trong tay.
Đặc biệt, “Xưởng mắt cửa” ghi lại hình ảnh một nghệ nhân đã hơn 20 năm miệt mài làm những đôi mắt cửa – vật thể từng hiện diện trong nhiều ngôi nhà bản địa như một lời cầu mong bình an.
Qua những nhân vật ấy, câu chuyện di sản trở nên gần gũi hơn. Đó không chỉ là chuyện giữ lại một công trình hay một vật thể, mà còn là câu chuyện về những con người đang tiếp tục gìn giữ những tập quán, kỹ năng và ký ức tưởng như rất dễ bị lãng quên.
Từ ánh sáng, chất liệu đến ký ức văn hóa
Trong khi đó, Lâm Gia Huấn lựa chọn nền lụa để khám phá những không gian giàu tính tự sự của Hội An và miền Trung.
“Dạ Bạch” đưa người xem vào đêm trên dòng Thu Bồn với ánh trăng mờ xuyên qua những tán cây. “Ráng chiều ở An Mỹ” ghi lại khoảnh khắc giao thoa giữa ngày và đêm. “Trà” Chiều khai thác không gian làng nghề Trà Quế bằng sự kết hợp giữa màu sắc, ánh sáng và kỹ thuật thếp kim loại.
Ở “Quy và Phụng”, hai em bé bán dạo tại phố cổ được đặt cạnh những hình tượng linh vật mang ý nghĩa che chở và chúc phúc. Đời sống mưu sinh hiện tại vì thế được đặt trong mối liên hệ với những lớp văn hóa đã tồn tại từ trước đó.
Bốn nghệ sĩ, bốn cách tiếp cận và bốn hệ ngôn ngữ tạo hình khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: Hội An không được xem như một hình ảnh bất biến.
“Hoài Phố Cảm Tác” vì vậy có thể được nhìn như một cuộc đối thoại giữa nghệ sĩ và một vùng văn hóa đang tiếp tục sống. Những gì được ghi lại trong tranh không chỉ là cảnh vật mà còn là cảm xúc, con người và những dấu vết của một đời sống đang thay đổi.
Triển lãm “Hoài Phố Cảm Tác” diễn ra chặng đầu tại Lam Kitchen, Anmira Hội An – Village of Arts and Culture, 276 Cửa Đại, thành phố Đà Nẵng, từ ngày 11/9 đến 30/9/2026. Sau đó, triển lãm tiếp tục tại Annam Gallery, 371/4 Hai Bà Trưng, phường Xuân Hòa, TP.HCM, từ ngày 9/10 đến 8/11/2026.
Phương Nam (t/h)
